تبلیغات
کمیته علمی آمار دانشکده علوم پایه دانشگاه آزاد اسلامی مشهد - آسیب‌های اجتماعی سرگردان‌ در آمارهای متناقض‌

کمیته علمی آمار دانشکده علوم پایه دانشگاه آزاد اسلامی مشهد

روزی می‌رسد كه برای هر شهروند، كارآمد بودن تفكر آماری همان‌قدر ضرورت می‌یابد كه توانایی خواندن و نوشتن

سه شنبه 31 شهریور 1388


آسیب‌های اجتماعی سرگردان‌ در آمارهای متناقض‌

نویسنده: احسان زعفرانیه   طبقه بندی: عمومی، 

گرچه بزرگان مردم‌شناسی تبلیغات، معتقدند آمارها دروغ نمی‌گویند اما دروغگوها زیاد از آمار استفاده می‌كنند، این روزها در جامعه ایرانی، اصلی تازه رنگ گرفته است كه براساس آن می‌توان گفت: دروغگوها حتی آمار‌ها را بویژه در حوزه آسیب‌های اجتماعی دروغگو كرده‌اند و خریدارانشان هم كم نیستند.

چرایی‌اش را كسی نمی‌داند، اما آدم‌ها عاشق شنیدن عدد و رقم هستند و بی‌اعداد روزگارشان نمی‌گذرد تا آنجا كه حتی اگر تحلیلی از ارقام نداشته باشند یا دست‌هایی پنهان آنها را كوچك و بزرگ كرده باشند، پس از شنیدن آمار به گفته‌ها اعتماد می‌كنند.

در این میان شاید آسیب‌پذیرترین حوزه، حوزه آسیب‌های اجتماعی باشد كه در آن نه مدعی پیدا می‌شود كه آمار‌های غلط را منكر شود و نه وسعت و تنوع این حوزه به كارشناسان اجازه می‌دهد چرخ اخبار را متوقف كنند تا نادرستی اظهارنظری را درباره بخش كوچكی از آسیب‌های اجتماعی به مخاطبان بفهمانند...

راهی برای ارضای افكار عمومی‌

آمارها می‌توانند مردم را تشویق كنند، آمارها می‌توانند اذهان‌عمومی را به قول قانون مشوش كنند، آمارها می‌توانند رضایت‌مندی را به مردم تلقین كنند، آمار‌ها می‌توانند مردم را ناامید و سرخورده كنند، آمار‌ها می‌توانند پیشگویی كنند و دست آخر این كه آمارها می‌توانند آبروی ملتی را در جهان ببرند یا بخرند و به همین دلیل شاید دروغ گفتن درباره آنها به راه رفتن روی لبه تیغ می‌ماند.

محمود اكرامی‌فر، پژوهشگر مسائل اجتماعی معتقد است آمادگی روانی عمومی مردم برای پذیرش اطلاعاتی كه با عدد و رقم همراه می‌شوند بیشتر است و به همین سبب ارائه آمار عاملی مهم  در‌جهت اقناع و ارضای افكار عمومی به حساب می‌آید.

به گفته وی، مبلغان در هر زمینه‌ای و با هر هدفی تلاش می‌كنند با استفاده از اعداد به شنوندگان  ثابت كنند آنچه می‌گویند پایه‌ای علمی و قابل استناد دارد.

اسماعیل احمدی‌مقدم، مشاور رئیس‌جمهور می‌گوید: بخشی از آمارهای دروغین كه از سوی مدیران ارشد سازمان‌ها ارائه می‌شوند با هدف كسب بودجه است، اما خبرگزاری‌های خارجی از آنها علیه كشورمان استفاده می‌كنند.

همچنین اسفندیار رحیم مشایی، مشاور دیگر رئیس‌جمهور ارائه برخی از آمارها را مثلاً درباره تعداد سفرهای انجام شده در طول نوروز، مساله‌ای مرتبط با امنیت ملی می‌داند.

وی در نكوهش تحلیل‌های غلط از آمارها مثال می‌زند: تصمیم‌گیری‌های بیگانگان درباره ایران با ارائه آمار درباره تعداد سفرهای گردشگری در تعطیلات نوروز مرتبط است، چراكه چنین آماری از میزان رفاه و رضایتمندی مردم از زندگی شان خبر می‌دهد. اما مهم‌ترین دلیل دروغگویی آمارها  شاید باور دكتر امیرهوشنگ مهریار، روان‌شناس اجتماعی و استاد موسسه عالی پژوهش و آموزش مدیریت و برنامه‌ریزی باشد كه براساس آن نبود منتقدان آماری بی‌طرف در مجامع علمی، راه را برای ارائه آمارهای نادرست باز كرده است.

 

وسط زمین كجاست؟

 می‌گویند روزی رندی ضربدری بزرگ روی زمین كشید و اعلام كرد اینجا دقیقا وسط زمین است. عالمان گفتند حرفت ناصواب است و صحت ندارد، گفت: اگر چنین است پس وسط زمین را به من نشان دهید!

ماجرای ارائه آمار مربوط به آسیب‌های اجتماعی هم تقریبا چیزی از جنس همین روایت است، یعنی گاه، ناآگاهی و دوراز دسترس بودن آمارهای واقعی راهگشای اعلام آمارهای دروغین از سوی كارشناسان یا مسوولان می‌شود.

حسن موسوی چلك، مدیركل دفتر آسیب‌دیدگان اجتماعی بهزیستی درباره نبود آمارهای صحیح در حوزه آسیب‌های اجتماعی می‌گوید: وقتی هنوز حل آسیب‌های اجتماعی در كشور متولی قانونی ندارد، چطور انتظار دارید ارائه آمار در این زمینه متولی داشته باشد؟

وی تصریح می‌كند: بودجه‌های پژوهشی كم نیست، اما پژوهش‌های اجتماعی در ایران كمتر بر مبنای برنامه‌ریزی انجام می‌شود. مدیركل دفتر آسیب‌دیدگان اجتماعی با طرح این سوال كه آیا می‌دانید چرا معمولا موافقتنامه‌های مربوط به بودجه‌های پژوهشی در اسفند امضا می‌شوند، تشریح می‌كند: علت این است كه بسیاری از مدیران به پژوهش اعتقادی ندارند و تنها دلیل امضای چنین قراردادهایی جلوگیری از برگشت خوردن بودجه اختصاص داده شده به اداره‌ها یا سازمان متبوع آنهاست.   

وی همچنین ماهیت پنهان آسیب‌های اجتماعی را مهم‌ترین عامل در نامشخص بودن آمار‌های واقعی می‌داند و می‌گوید: تولد و مرگ انسان‌ها ثبت می‌شود، اما هیچ‌كس میلی به گزارش درباره عملكرد خلاف هنجار اجتماعی‌اش ندارد و چه بسا مشتاق است آن را پنهان كند.

با این حال دكتر مهریار به چنین توجیهی برای نبود آمار آسیب‌های اجتماعی معتقد نیست و با تاكید بر این كه باید با ارائه‌كنندگان آمار نادرست برخورد قانونی شود، توضیح می‌دهد: معمولا مشخص نبودن جمعیت درگیر در آسیب‌ها و محدودیت در نمونه‌برداری در این گونه آمارگیری‌ها  دردسرساز می‌شود، اما با استفاده از روش‌های حرفه‌ای می‌توان تا حدودی جواب صحیح را تخمین زد.

این استاد دانشگاه می‌افزاید: برخلاف آمار رسمی كه برای به دست آوردن آنها از روش‌های كمی استفاده می‌شود، تخمین آمار مربوط به آسیب‌های اجتماعی بیشتر بر روش‌های كیفی متمركز است.

 

هم‌كاسه كردن، بله یا نه؟

یكی از مسائل بحث‌برانگیز درباره آمارها، هم‌كاسه كردن یا نكردن آنها با یكدیگر است. احمدی‌مقدم كه از موافقان یكی كردن آمارهاست، موفقیت ستاد مبارزه با موادمخدر را در كنترل آمارهای حوزه موادمخدر مثال می‌زند و می‌گوید: در سال گذشته به نمایندگان تمام سازمان‌هایی كه متولی پیشگیری و مبارزه با اعتیاد محسوب می‌شدند، ابلاغ كردیم بدون هماهنگی با ستاد از ارائه آمار به رسانه‌ها خودداری كنند و به این ترتیب جلوی اشاعه آمارهای دروغین را گرفتیم.

اما مهریار به عنوان یكی از منتقدان این روش به نكته‌ای قابل تامل اشاره می‌كند و شرح می‌دهد: مراجع و سازمان‌های مختلف باید در ارائه آمارهای خود از آسیب‌های اجتماعی آزاد باشند و در نهایت منتقدانی بی‌طرف از سوی دانشگاه‌ها صحت آنها را با توجه به روش‌های آماری استفاده شده بسنجند، چرا كه دانشگاه‌ها نفع سازمانی ندارند و آسان‌تر می‌توانند در این حیطه قضاوت كنند.

 

پرونده‌های محفوظ‌

تشكیل پرونده اجتماعی روشی است كه موسوی چلك، مدیر كل دفتر آسیب‌های اجتماعی برای  دستیابی به آمارهای مربوط به آسیب‌های اجتماعی پیشنهاد می‌كند و به نظر می‌رسد در آشفته بازار آماری ایران تا حدودی كارساز باشد.

وی در این زمینه می‌گوید: همان‌طور كه به محض تولد یك كودك برای او پرونده‌ای پزشكی تشكیل می‌شود، می‌توان پرونده‌ای اجتماعی نیز برای او تشكیل داد كه براساس اطلاعات آن سطح اجتماعی كودك، وضعیت خانوادگی‌اش، نیازها و محرومیت‌های اجتماعی احتمالی او در آینده و حتی احتمال دچارشدنش به انواعی از آسیب‌های اجتماعی قید شود و در بایگانی سازمان‌های متولی رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی محفوظ بماند تا به این ترتیب آسان‌تر و سریع‌تر بتوان به افراد درگیر با انواع آسیب‌های اجتماعی، برای آمارگیری و برنامه‌ریزی دست یافت.

 

موج‌سواری با اخبار ناخوش‌

نبود متولی خاص در ارائه آمار بویژه درخصوص آسیب‌های اجتماعی هم‌اكنون موجب شده است بسیاری از آنها كه دوست دارند بر امواج خبری سوار شوند و از آب گل‌آلود ماهی بگیرند، هر روز به ارائه آمارهای دروغین و سیاه‌‌نمایی‌ها بپردازند و هیچ مسوولی هم خود را مكلف به برخورد با این جریان نداند.

به نظر می‌رسد باید از سوی مسئولان تدبیری اندیشیده شود كه مردم هر روز از رسانه‌ها آمارهای واقعی را بشنوند، نه آمارهای دروغین كه از سوی برخی خبرسازان مطرح می‌شود و نه آمارهای مسوولانی كه مایلند همه چیز را مطلوب و خوشایند جلوه دهند.

مدیریت وبلاگ

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :







Powered by WebGozar